De lokale band
Wenen en het geluid van Hollywood: Steiner, Korngold en The Third Man
Twee Hollywood-pioniers met Weense wortels en één citerdeuntje dat een film beroemd maakte: de stille invloed van een stad op de muziek van de cinema.
Kies uw concertavond ↗Kort antwoord
Filmmuziek in Wenen is geen bezoeker van elders. Max Steiner werd in de stad geboren en componeerde de muziek voor King Kong en Gone with the Wind; Erich Wolfgang Korngold groeide hier op en won Oscars voor Hollywood-partituren; en The Third Man, gesitueerd in het bezette Wenen, ontleende zijn klank aan een plaatselijke citerbespeler genaamd Anton Karas.
Drie Weense draden in de filmmuziek
| Link naar Wenen | Bronfeit | |
|---|---|---|
| Max Steiner | Geboren in Wenen in 1888 | Scorede King Kong in 1933 en Gone with the Wind in 1939 |
| Erich Wolfgang Korngold | Groeide op in Wenen als wonderkind | Verhuisde in 1934 naar Hollywood; won twee Academy Awards |
| De derde man | Gesitueerd in het naoorlogse Wenen | Citerscore van Anton Karas; Gouden Palm in Cannes in 1949 |
Max Steiner, van Wenen naar Hollywood
Wikipedia vermeldt dat Max Steiner op 10 mei 1888 in Wenen werd geboren en in 1971 in Los Angeles overleed. In 1904 schreef hij zich in aan de Keizerlijke Muziekacademie, nu de Universiteit voor Muziek en Uitvoerende Kunsten, rondde een vierjarige opleiding in één jaar af en won op zijn vijftiende een gouden medaille. Na ongeveer vijftien jaar op Broadway werd hij in 1929 naar Hollywood gehaald. King Kong (1933) was zijn doorbraak, met een partituur op basis van leitmotieven, en Gone with the Wind (1939) wordt beschreven als de langste filmpartituur ooit gecomponeerd, met een duur van bijna drie uur. Het American Film Institute plaatst die op de tweede plaats in zijn lijst van de beste Amerikaanse filmmuziek.
Korngold en de opera's zonder zang
Erich Wolfgang Korngold werd in 1897 in Brno geboren, maar groeide als wonderkind op in Wenen. Op zijn zevende componeerde hij al muziek, en zijn ballet The Snowman werd in 1910 opgevoerd aan de Weense Hofopera. In 1934 verhuisde hij naar Hollywood, en zijn partituur voor Anthony Adverse leverde hem in 1936 een Academy Award op, twee jaar later gevolgd door The Adventures of Robin Hood. Wikipedia meldt dat hij zijn filmmuziek beschouwde als opera's zonder zang, rekent hem naast Steiner en Alfred Newman tot de grondleggers van de Amerikaanse filmmuziek, en stelt dat John Williams hem heeft genoemd als inspiratiebron voor Star Wars. Een gedenkplaat markeert een Weens adres waar hij woonde.
De derde man en de citer
De derde man speelt zich af in het door de geallieerden bezette Wenen na de Tweede Wereldoorlog, en volgens Wikipedia vonden zes weken van de hoofdopnames plaats op locatie in de stad, eindigend in december 1948. De muziek wordt gespeeld door Anton Karas, een citer-speler die voor de productie onbekend was en optrad in plaatselijke wijngaarden. Regisseur Carol Reed hoorde hem op een avond en was gefascineerd. Het thema bereikte in 1950 elf weken lang de nummer één positie in een Amerikaanse hitlijst, en de film won de Palme d'Or op het Filmfestival van Cannes in 1949. Het geluid van de film is één lokaal instrument, het tegenovergestelde van een studio-orkest.
Waarom een stad een klank vormt
Een conservatorium, een operahuis en een cultuur van concertbezoek brengen musici voort die voor orkesten en voor het toneel kunnen schrijven. Steiner en Korngold kwamen beiden uit dat milieu voort voordat ze Hollywood bereikten, en beiden brachten de gewoonte mee om een thema aan een personage te koppelen, wat Wikipedia in Steiners King Kong-partituur als leitmotiv beschrijft. Het zou te netjes zijn om te zeggen dat Wenen de filmmuziek heeft uitgevonden, en geen enkele bron zegt dat. Wat de bronnen wel laten zien, is dat musici die hier zijn gevormd een lange traditie naar een nieuw medium hebben overgedragen, wat een bescheiden maar reële bewering is.
Wat het betekent voor een concert hier
Niets hiervan verandert wat u op een bepaalde avond zult horen, maar het geeft de avond een lokaal kader. Hollywoods traditie van filmmuziek dankt een deel van haar klank aan componisten die zijn gevormd aan de conservatoria en het operahuis van Wenen, en Zimmer, Morricone en Williams werken in een lijn die via hen terugvoert. Een met kaarsen verlicht uur van filmthema's in een Weense kerk is een klein stukje van die lijn dat terugkeert naar huis. Wenen's eigen reputatie als muziekstad, opgebouwd over eeuwen, is mede de reden waarom dat natuurlijk aanvoelt, en waarom het format hier publiek heeft.
Veelgestelde vragen
Worden deze componisten op het concert gespeeld?
In de aankondiging worden Zimmer, Morricone en Williams genoemd, niet Steiner of Korngold. Zij vormen de achtergrond bij het lokale verhaal.
Waar kan ik de Korngold-plaquette zien?
Die bevindt zich op een Weens huis, zoals het Wikimedia Commons-bestand laat zien. Controleer de bestandspagina voor het adres voordat u gaat.
Bronnen